Behandelingen
Chemotherapie bij longkanker
Overzicht chemo- therapeutische middelen
Chemotherapie
Kwaadaardige cellen vermeerderen zich sneller dan normale cellen
en gaan tegen het normale gedrag van cellen in. Hierdoor nemen
ze in aantal toe zonder rekening te houden met de gewone gezonde
cellen. Bovendien hebben zij de neiging zich door het lichaam te
verspreiden en zich elders in het lichaam te nestelen en uit te
groeien tot een lokale tumor (metastase = uitzaaiing). Door de
ongebreidelde groei van deze tumoren (lokale en uitzaaiingen) komen
de normale cellen en weefsels in de verdrukking. Bovendien tonen
de tumoren geen respect voor de normale grenzen van weefsels en
organen en groeien ook in in de omliggende weefsels.
Longkanker ontstaat in de longen als een klein proces dat aanvankelijk
geen klachten geeft. Er ligt een tijd tussen het ontstaan van de
tumor en het bekend worden hiervan of door de klachten of door gericht
zoeken door middel van bv. screenen (= bevolkingsonderzoek). In die
tussentijd groeit de tumor niet alleen maar kunnen er ook uitzaaiingen
elders ontstaan. Zodra er uitzaaiingen zijn komt een tumor niet meer
in aanmerking voor chirurgische verwijdering. Zijn de uitzaaiingen
alleen in de klieren en in het bijzonder de lymfknopen die direct
bij de tumor liggen, dan kan men proberen met bestraling (zie Radiotherapie)
de tumor en zijn uitzaaiingen te behandelen. Zijn er uitzaaiingen
elders in het lichaam of is de tumor te groot om goed behandeld te
kunnen worden met bestraling dan kan men proberen met chemotherapie
iets te doen tegen de tumor en zijn uitzaaiingen.
Wat is chemotherapie?
Onder chemotherapie wordt verstaan een behandeling met geneesmiddelen
die in staat zijn om de celdeling te stoppen en de cel ten gronde
te doen gaan. Meestal gebeurt dit door dat het geneesmiddel ingrijpt
in het delingmechanisme van de cel, waardoor deze zich niet meer
kan delen, dood gaat en afsterft. Dit kan op diverse manieren gebeuren.
Dit verklaart ook dat er een groot aantal celdodende geneesmiddelen
(cytostatica) bestaat. Deze middelen grijpen op verschillende plaatsen
in het delingsmechanisme in en worden daarom vaak gecombineerd
om zo een beter effect te bereiken. Bovendien kan het geven van
combinaties als voordeel hebben dat de bijwerkingen van deze middelen
geringer zijn, omdat ze afzonderlijk in een lagere dosis gegeven
kunnen worden maar toch even effectief zijn als een middel alleen
in een hogere dosis.
Hoe wordt chemotherapie toegediend?
Het overgrote deel van de celdodende geneesmiddelen moet via het
bloedvat (intraveneus) worden toegediend om effectief te zijn.
Slechts enkele middelen kunnen ook als tablet of drank worden toegediend.
De toediening gebeurt via een ader waarbij het geneesmiddel wordt
opgelost in een grotere hoeveelheid vloeistof. Afhankelijk van
de mogelijke problemen worden deze infusen gegeven gedurende een
paar minuten tot soms een aantal uren. Omdat de celdodende geneesmiddelen
ook effecten hebben op gezonde zich snel delende cellen zoals de
cellen van de bloedaanmaak, kunnen de celdodende geneesmiddelen
alleen via intervallen worden toegediend om de gezonde cellen de
kans te geven zich te herstellen. De geneesmiddelen worden in kuren
gegeven: dwz. gedurende een paar dagen worden zij toegediend gevolgd
door twee of drie weken rust. Omdat deze celdodende geneesmiddelen
vaak aanleiding geven tot misselijkheid en braken worden vooraf
geneesmiddelen gegeven die de misselijkheid en het braken voorkomen
of tegengaan.
Het middel cisplatinum, dat bij de behandeling van longkanker een
belangrijke rol speelt, heeft als nadeel naast het braken dat het
de nier kan beschadigen. Daarom wordt, indien dit middel gegeven
wordt, vooraf veel vocht toegediend om er zeker van te zijn dat de
nierfunctie in tact blijft.
Het aantal kuren kan wisselen maar ligt meestal rond de zes kuren.
Wanneer wordt chemotherapie gegeven?
Een belangrijke reden om chemotherapie te geven is een ziekte met
uitzaaiingen elders in het lichaam. Behandelingen, die gericht
zijn alleen op de tumor, zoals operatie of bestraling, zouden alleen
een deel behandelen en de rest laten doorgroeien. Dit blijkt voor
de patiënt dan ook geen voordeel op te leveren, vandaar dat
dan gekozen wordt voor chemotherapie. Dit is een systemische behandeling.
Dit wil zeggen de geneesmiddelen gaan door het hele lichaam via
de bloedbaan en kunnen dus alle plaatsen met kwaadaardige cellen
bereiken.
Op het moment wordt nagegaan of het ook nuttig is deze middelen uit
voorzorg te geven aan mensen die in aanmerking komen voor operatie
of bestraling. De gedachte is, dat er ten tijde van de ingreep (operatie
of bestraling) kwaadaardige cellen zich door het lichaam bewegen
die mogelijk kunnen uitgroeien tot uitzaaiingen en die door middel
van deze geneesmiddelen uitgeschakeld kunnen worden, waardoor de
uitkomst van de operatie of bestraling op de langere termijn gunstiger
is.
Wat is de opzet van de chemotherapie?
Het doel van een behandeling kan zijn genezing (= curatief). Bij
het kleincellige longkanker, met name bij de beperkte vorm (limited
disease, zie Kleincellige longkanker) is dit de opzet. Bij de niet-kleincellige
vorm is dit niet de opzet, behalve als de chemotherapie gegeven
wordt in combinatie met of operatie of bestraling.
Bij longkanker is de behandeling met chemotherapie meestal bedoeld
om de ziekte terug te dringen en de gevolgen van de ziekte tegen
te
gaan,
zodat de patiënt zich beter voelt. Dit noemt men palliatieve
behandeling. De patiënt wordt niet genezen van de ziekte maar
voelt zich na de behandeling beter gedurende een bepaalde periode.
Een uitzondering is de behandeling van de beperkte vorm van het kleincellige
longkanker.
Welke bijwerkingen zijn er van de chemotherapie?
De celdodende geneesmiddelen zijn agressieve middelen, die niet alleen
werken op de kwaadaardige cellen maar ook op andere zich snel delende
cellen. De gevolgen zijn hiervan: haarverlies, remming van de bloedaanmaak
(de aanmaak van rode en witte bloedcellen en bloedplaatjes) en
effecten op de slijmvliezen van het maagdarmkanaal. Het haarverlies
komt meestal niet direct na de eerste kuur maar meestal na de tweede
of derde en kan dan vrij abrupt verlopen. Het betekent een verlies
van alle lichaamsbeharing zoals hoofd maar ook baardgroei, wenkbrauwen
etc. Dit verlies is niet blijvend. Na het stoppen van de behandeling
komt de haargroei weer terug. De kans op haaruitval kan sterk verminderen door zgn. hoofdhuidkoeling. Meer informatie hierover vindt u op de site van stichting 'Geef Haar Een Kans'.
De remming van de bloedaanmaak heeft tot gevolg bloedarmoede, een
laag aantal witte bloedlichaampjes en bloedplaatjes. De bloedarmoede
kan zo nodig gecorrigeerd worden door toedienen van rode bloedlichaampjes
van een ander. Om het dalen van de rode bloedcellen tegen te gaan
kan een geneesmiddel worden toegediend, dat normaal ook in het lichaam
voorkomt maar dan in een hogere dosis om de bloedaanmaak te stimuleren.
Hierdoor zou ook het vermoeidheidsgevoel dat tijdens behandeling
met chemotherapie kan optreden wordt tegen gegaan.
Tijdens de toediening van chemotherapie wordt het aantal witte bloedlichaampjes
regelmatig gecontroleerd om er voor te waken dat deze niet te laag
worden. Gebeurt dit toch dan kan de hoogte van de dosis van de cytostatica
worden aangepast. De witte bloedlichaampjes zijn nodig bij de afweer
tegen infecties. Zijn deze witte bloedlichaampjes erg laag in aantal
en zijn er tekenen van een infectie (bv. koorts) dan volgt opname
en
toediening
van antibiotica. De daling van deze witte bloedlichaampjes kan niet
voorkomen worden maar de duur dat ze erg laag zijn kan wel verkort
worden door het geven van bepaalde geneesmiddelen, die de vorming
van witte bloedlichaampjes in het beenmerg bevorderen. Dit zijn de
groeifactoren.
Witte bloedlichaampjes van anderen worden slechts in hoge uitzondering
toegediend.
Bloedplaatjes kunnen ook dalen door de chemotherapie. Het risico
is dan spontane bloedingen. Uitingen hiervan kunnen zijn blauwe plekken
op de huid. Echter ook elders in het lichaam kunnen spontane bloedingen
optreden. Zijn de bloedplaatjes erg laag in aantal (iets wat bij
de middelen die gebruikt worden bij de behandeling van longkanker
niet erg groot is) dan worden bloedplaatjes van anderen toegediend.
Verder kunnen er effecten zijn op de zenuwen met als kenmerk dove
gevoelens en prikkelingen. Deze effecten op het zenuwstelsel zijn
helaas niet voorbijgaand. Bij bepaalde geneesmiddelen, met name platina
bevattende geneesmiddelen kunnen er effecten zijn op de nierfunctie,
want platina een zwaar metaal wordt via de nier uitgescheiden. Bij
onvoldoende doorstroming van de nier (dus bij onvoldoende urine productie)
slaat platina neer in het nierweefsel en geeft verlies van functie,
die niet meer te herstellen valt. Vandaar de ruime vocht toediening
als deze middelen worden gebruikt.
Wat zijn de effecten van chemotherapie?
Hoe de reactie van de tumor zal zijn op de behandeling met chemotherapie
is niet van te voren te zeggen. Uit onderzoek gegevens is duidelijk
dat deze middelen in ongeveer een derde van de gevallende de tumor
kleiner kunnen maken. Door de middelen te combineren probeert men
het percentage responders (mensen wier tumor reageert op de chemotherapie)
te vergroten. Steeds zal bij iedere individueel gekeken moeten
worden wat de effecten op de tumor zijn en tevens hoe ernstig de
bijwerkingen van de behandeling zijn. Door deze twee aspecten steeds
te bezien kan men voorstellen de behandeling voort te zetten of
te beëindigen.
Met grote voorzichtigheid zijn er algemene uitspraken te doen over
de reactie op chemotherapie, waarbij rekening moet worden gehouden
met het type longkanker (kleincellig en niet kleincellig), de grootte
van de tumor en de hoeveelheid uitzaaiingen en of de chemotherapie
alleen of in combinatie met andere therapieën wordt gegeven.
Om hierover informatie te krijgen kan men beter met de behandelend
arts overleggen.
Omdat de resultaten niet altijd gunstig zijn, wordt veel onderzoek
gedaan met nieuwe middelen en nieuwe combinatie van middelen om tot
een beter effect te komen. Hiervoor worden zowel landelijk als internationaal
onderzoeken (trials) gedaan. Het is verstandig aan uw behandelend
arts te vragen of men in het ziekenhuis waar u behandeld wordt, ook
aan deze onderzoeken wordt meegewerkt. Naarmate meer mensen in onderzoeksverband
worden behandeld, zijn de resultaten beter.
Uitgebreidere informatie
- folder KWF Kankerbestrijding Chemotherapie (www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=14816)
internet:
- www.kankerbestrijding.nl
- www.oncoline.nl
- www.allesoverchemotherapie.nl
- www.geefhaareenkans.nl
|
