Leven met longkanker

Vermoeidheid bij kanker

Ieder mens is wel eens vermoeid na inspanning: sporten, klussen, een bergwandeling, een zware werkdag etc. Het is een normale moeheid die met rust verdwijnt.
Patiënten met kanker hebben echter vaak last van vermoeidheid die niet zo gemakkelijk overgaat. Een vermoeidheid die het karakter van uitputting heeft en normaal functioneren onmogelijk maakt. Zelfs licht inspannende activiteiten als een douche nemen of telefoneren kunnen (te) vermoeiend zijn. Vaak betekent deze vermoeidheid ook een emotionele belasting, zorgt het voor verminderde concentratie en heeft het invloed op de sociale contacten.

De kenmerken van vermoeidheid bij kanker zijn anders dan die van gewone moeheid:
- ze kan plotseling de kop opsteken zonder directe oorzaak zoals ernstige inspanning;
- ze kan extreem en uitputtend zijn;
- het gaat met normale (nacht)rust niet over.

Oorzaken
Hoewel ernstige vermoeidheid bij meer dan de helft van de kankerpatiënten voorkomt, is niet altijd duidelijk waar ze vandaan komt.
Als de vermoeidheid optreedt tijdens chemokuren of chemotherapie, is er een duidelijk verband. De therapieën zijn zeer ingrijpend op het lichaam en tasten vaak ook gezonde cellen aan die veel energie nodig hebben om te herstellen. Ook een operatie kan extreme vermoeidheid veroorzaken.
Bloedarmoede kan ook een belangrijke oorzaak van vermoeidheid zijn. Bloedarmoede is het tekort aan rode bloedcellen die zorgen voor het vervoer van zuurstof uit de longen naar alle organen en spieren. Bloedarmoede kan zowel door de kanker zelf veroorzaakt worden, als door de behandeling ervan.
Verder vergt de groei van de tumor ook extra energie van het lichaam, evenals koorts en pijn. De tumor kan ook stoffen uitscheiden die vermoeidheid veroorzaken.
Minder eten door gebrek aan eetlust zorgt voor een tekort aan brandstof en kan daardoor een oorzaak zijn.
Tenslotte zijn ook emoties als verdriet, angst, en pijn vermoeiend en kunnen ze bijdragen aan een neerwaartse spiraal in de energiehuishouding. Hetzelfde geldt voor het zich schuldig voelen en piekeren over de vermoeidheid.

Wat kan helpen
Om te beginnen is het goed om uw vermoeidheid te bespreken bij uw arts of verpleegkundige. Vertel wanneer uw vermoeidheid optreedt, wat de kenmerken ervan zijn, wat het voor uw dagelijkse leven betekent. Voorbeelden kunnen daarbij zeer verhelderend zijn.
Uw arts kan uw bloed testen op bloedarmoede en daar medicijnen voor voorschrijven. Mogelijk heeft uw vermoeidheid te maken met gebrek aan eiwitten en mineralen en kunt u met een aangepast dieet een deel van uw klachten verhelpen.

Vermoeidheid in kaart brengen
Het is goed om te beseffen dat het niet accepteren van uw vermoeidheid, het zich er tegen verzetten, op zichzelf een behoorlijke inspanning vergt die uw klachten alleen maar zal verergeren. Ernstige vermoeidheid is een fenomeen wat een directe, ingrijpende invloed heeft op uw dagelijks functioneren en uw sociale contacten.
Om meer inzicht te krijgen in het verloop van uw vermoeidheid, is het goed om een tijdje bij te houden op welke momenten u er door overvallen wordt. Dat kan zijn na bepaalde activiteiten of op bepaalde momenten van de dag, bijvoorbeeld na het opstaan of aan het begin van de middag. Door dit in kaart brengen wordt het makkelijker om met uw omgeving, uw arts, uw partner, uw kinderen te communiceren over uw vermoeidheid. Ook kan het u helpen om uw dag zo in te delen, dat er na inspanning altijd een mogelijkheid voor rust is.

Plannen van activiteiten
Vanuit het besef dat uw energie beperkt is, is het zinvol om van tevoren te bepalen waar u uw energie aan wilt besteden. Maak een onderscheid tussen belangrijke en minder belangrijke dingen, bewaar uw energie voor zaken die noodzakelijk zijn en die u graag doet. Vraag voor de rest hulp van anderen. Maak een dag van tevoren een evenwichtige dagindeling, waarbij u voldoende rustpauzes inplant. Zo kunt u er ook rekening mee houden dat sommige activiteiten meer hersteltijd nodig hebben.
Ook regelmaat is belangrijk: probeer altijd op dezelfde tijd op te staan, blijf niet te lang in bed liggen, want teveel rust werkt averechts. Een nieuwe regelmaat in uw dagritme kan vermoeidheid voor een deel voorkomen.

Ontspanning / inspanning
Regelmatig bewegen is altijd belangrijk, maar zeker als u weinig energie heeft. Het zorgt voor een betere algemene conditie en daardoor meer weerstand tegen alles wat uw vermoeidheid veroorzaakt, zowel lichamelijk als geestelijk. Wandelen is een voorbeeld van een activiteit die gemakkelijk door iedereen kan worden gedaan, ongeacht leeftijd of ziektetoestand.
Andere plezierige en niet al te inspannende activiteiten zijn bijvoorbeeld: yoga, meditatie, ontspanningsoefeningen of aangepaste sportprogramma’s bij zwembaden of sportscholen.
Daarnaast is het goed om dingen te doen die u plezier geven: naar muziek luisteren, lezen, schilderen, tuinieren, de natuur ingaan. Plezierige dingen dragen bij aan een positieve levenshouding, en een positieve levenshouding heeft een gunstig effect op uw energiehuishouding.

Nachtrust
Een goede nachtrust is bij vermoeidheid onontbeerlijk. U kunt bijdragen aan een betere nachtrust door voor regelmaat te zorgen bij het naar bed gaan en opstaan en niet langer te slapen dan eigenlijk nodig is. Koffie en alcohol hebben een ongunstig effect op uw nachtrust, evenals een te hoge omgevingstemperatuur en lawaaierige omgeving. Iedere dag een lichte lichamelijke inspanning kan uw slaap verbeteren, terwijl een eenmalige zware inspanning een averechts effect heeft.
Als u de slaap niet kunt vatten, is het beter om maar weer even op te staan en wat afleiding te zoeken, dan geforceerd te proberen in slaap te vallen.

Lotgenoten
Vaak is het verlichtend en verhelderend om met anderen te praten die hetzelfde meemaken. De Stichting Longkanker heeft als doelstelling het contact tussen patiënten onderling te bevorderen en organiseert bijeenkomsten. Zie de website van Stichting Longkanker.

De Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NKF) heeft een “Werkgroep Vermoeidheid” waar u contact mee op kunt nemen als u drie jaar na uw laatste behandeling nog last van vermoeidheid heeft. Zie de website van de NKF.

Meer informatie
De KWF Kankerbestrijding heeft een gratis hulp- en informatielijn, u kunt een folder over vermoeidheid bestellen of als pdf downloaden van hun site: "Vermoeidheid na kanker". (klik hier)

Op de internet site van Ortho Biotech (Alles over chemotherapie) kunt u de brochure downloaden “Help ik ben zo moe” (klik hier)

Informatie over vermoeidheid en kanker vindt u op de Belgische site www.vermoeidheid.be . Daar kunt u ook de “Praktische gids tegen vermoeidheid” downloaden. (klik hier)

Tip: Ga zuinig om met uw energie!
• Eet gezond.
• Rust goed uit door op tijd naar bed te gaan en ’s middags te rusten.
• Doe alleen wat echt nodig is en wat u echt belangrijk vindt.